Szkolenie zorganizowano w Leśnictwach Młodów, Budomierz i Czerwinki. Część teoretyczną poprowadzili prof. dr hab. Tadeusz Andrzejczyk oraz dr inż. Kamil Bielak z Katedry Hodowli Lasu Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie.

W ramach dwóch prezentacji omówiono:

• zasady pielęgnowania drzewostanów dębowych, w tym zakładanie upraw z wykorzystaniem biologicznej racjonalizacji (metody grupowe i rzędowe),

• założenia i praktyczne aspekty stosowania rębni retencyjnych.

Następnie odbyła się sesja terenowa obejmująca 8 powierzchni, podczas której prowadzono ożywioną dyskusję nad stosowanymi rozwiązaniami – zarówno w zakresie upraw dębowych, jak i prowadzenia rębni zgodnie z aktualnymi Zasadami Hodowli Lasu oraz wytycznymi Dyrekcji Generalnej Lasów Państwowych w tym m.in. Zarządzenia 87 Dyrektora DGLP z dnia 12 lipca 2024 r.

Rębnie retencyjne – odpowiedź na zmiany klimatu

Jednym z kluczowych tematów spotkania była rola rębni retencyjnych jako narzędzia adaptacji gospodarki leśnej do zmieniających się warunków klimatycznych, w szczególności narastających problemów suszy i ekstremalnych zjawisk pogodowych.

Podkreślono, że współczesna gospodarka leśna podlega dynamicznym zmianom, a jednym z kierunków jej rozwoju jest wdrażanie koncepcji leśnictwa retencyjnego, opartego na naśladowaniu naturalnych procesów. Istotą tego podejścia jest pozostawianie części drzewostanu na powierzchniach odnawianych, co pozwala zachować ciągłość strukturalną i funkcjonalną ekosystemu.

Zgodnie z obowiązującymi wytycznymi na powierzchniach rębnych:

• pozostawia się co najmniej 5–10% drzewostanu w formie m.in. płatów odnowień gatunków lasotwórczych, przestojów, drzew biocenotycznych oraz brzegów drzewostanów i ekotonów jako elementów funkcjonalno- strukturalnych wyłączonych z użytkowania gospodarczego,

• elementy te pełnią funkcję „szalupy ratunkowej” dla różnorodności biologicznej,

• rębnie projektuje się tak, aby poprawić retencję wody i węgla, zwiększyć infiltrację oraz minimalizować odpływ powierzchniowy wody opadowej,

Rębnie retencyjne korzystnie wpływają na ograniczenie erozji powierzchniowej, lepsze wsiąkanie wód opadowych w głąb profilu glebowego, a przez częściowe zacienieni i zachowanie warstwy organicznej i próchnicznej również lepszemu magazynowaniu wody w glebie. Nie bez znaczenia są również warunki  mikroklimatyczne powierzchni odnawianych, a mianowicie osłona przed nadmierną insolacją, zmniejszenie prędkości wiatru i utrzymaniem wyższej wilgotności powietrza, w porównaniu do warunków tworzonych przez klasyczne rębnie zupełne, gdzie gleba jest silnie nasłoneczniona i nagrzewa się, co zwiększa straty wody.

W kontekście zmian klimatu w warunkach rosnącej częstotliwości susz i ekstremalnych opadów rębnie retencyjne stabilizują bilans wodny drzewostanu, zmniejszają ryzyko degradacji siedlisk, sprzyjają sukcesji naturalnej i odnowieniom pod osłoną boczną lub górną drzewostanu. Rębnia retencyjna wzbogaca strukturę nowego pokolenia lasu i znacząco zwiększa społeczną akceptację dla pozyskiwania drewna poprzez poprawę estetyki krajobrazu leśnego oraz zachowanie jego ciągłości

Podsumowanie

W szkoleniu udział wzięło 55 osób z 17 nadleśnictw – w tym nadleśniczowie, ich zastępcy, inżynierowie nadzoru, specjaliści oraz leśniczowie, a także przedstawiciele Wydziału Gospodarki Leśnej. Regionalną Dyrekcję Lasów Państwowych w Krośnie reprezentowali Zastępca Dyrektora ds. Gospodarki Leśnej Pani Agata Nowakowska oraz Naczelnik Wydział GL Pan Jacek Stankiewicz.

Tak szerokie grono uczestników sprzyjało merytorycznej, wieloaspektowej dyskusji, szczególnie podczas części terenowej. Wspólna analiza praktycznych przykładów pozwoliła na wymianę doświadczeń i ocenę skuteczności wdrażanych rozwiązań. Podkreślono, że rozwój rębni retencyjnych stanowi istotny kierunek adaptacji lasów do zmian klimatu, łącząc cele produkcyjne z ochroną przyrody oraz zwiększając społeczną akceptację dla prowadzenia gospodarki leśnej.